Colma — Colma Historical Association

Pumasok ka't pumarada — isa 'tong stop, at magalang 'tong stop, kaya dito lang tayo sa Colma Historical Park at 'di tayo papasok sa loob ng sementeryo ninuman. Pero tumingin-tingin ka sa paligid ng bayan, kasi walang katulad ang Colma sa buong Amerika. Mga isa't kalahating milyong tao ang nakalibing sa loob ng iilang square kilometer na 'to. 'Yung bilang ng mga buhay na residente? Mga isang libo't limandaan. Mas marami ang patay kaysa sa buhay, mga isang libo laban sa isa — at 'yung opisyal na motto ng bayan, seryosong-seryoso, ay “It's great to be alive in Colma.”

Ganito nangyari 'yun. Noong nineteen hundred, ipinagbawal ng San Francisco ang anumang bagong libing sa loob ng lungsod — gusto niya 'yung lupa. Tapos, noong nineteen fourteen, mas nilagpasan pa niya 'yun at inutusan niyang hukayin at ilipat 'yung mga libingang meron na siya, ipinahayag pa niyang public nuisance ang sarili niyang mga sementeryo. Sa mga sumunod na dekada, daan-daang libong patay ng San Francisco ang inihukay at dinala dito pababa sa kabila ng linya ng county, sa nag-iisang bayang tatanggap sa kanila. Pinaalis ng San Francisco ang mga patay niya, at dito sa Colma sila muling pinatira.

At ang tindi ng guest list. Sa loob lang ng mga dalawang kilometro mula sa pinaradahan mo, nakahimlay 'yung lawman na si Wyatt Earp; si Levi Strauss, na naglagay ng rivet sa blue jeans; si Emperor Norton, 'yung minamahal na kusang-nagpahayag na emperador ng San Francisco; at 'yung ballplayer na si Joe DiMaggio. 'Yung buong ekonomiya at pagkakakilanlan ng bayang 'to, 'yun mismo 'yung itinapon ng San Francisco — ginawang permanenteng papel-sibiko ng Colma 'yung pagtanggi sa kanya, tapos pinagbibiruan pa nga niya nang bahagya.

'Yung maliit na museo sa tabi mo, 'yun ang nagkukuwento nito, itinayo mismo sa isang lumang opisina ng sementeryo at sa isang na-rescue na train depot mula nineteen sixty-three. Maglaan ka ng ilang tahimik na minuto kung bukas 'to. Tapos aakyat tayo pabalik sa gulod — papunta sa isang bundok na gustong patagin ng mga developer papunta sa look, at sa isang paruparong pumigil sa kanila.